Вярнуцца: Смалянчук A.Ф.

Горад святога Губерта. 2011


Дадана: 17-10-2011,
Крыніца: Менск, 2011.

Спампаваць




Таварыства беларускай школы
Інстытут гістарычных даследаванняў Беларусі (ЕГУ)

Горад святога Губерта

Краязнаўчы альманах
Выпуск V
Мінск
Выдавец Зміцер Колас
2011

Рэдкалегія:
Алесь Смалянчук, доктар гіст. навук (Горадня) - рэдактар,
Андрэй Вашкевіч (Горадня), намеснік рэдактара,
Алесь Краўцэвіч, доктар гіст. навук (Горадня),
Андрэй Чарнякевіч, кандыдат гіст. навук (Горадня),
Ян Ежы Мілеўскі, PhD (Беласток),
Рімантас Мікніс, PhD (Вільня)
У афармленні вокладкі выкарыстаны эскіз ветраніка працы Юрася Мацко (Горадня)

Горад святога Губерта : краязнаўчы альманах. Выпуск V. / Пад рэд. А. Смаленчука і А. Вашкевіча. - Мінск : Зміцер Колас, 2011. 116 с. : іл.
ISBN 978-985-6992-09-7

Чарговы выпуск альманаха працягвае тэму «рэканструкцыі» гістарычнай Горадні, якая ператвараецца ў вынішчэнне адметнасці горада. Большасць матэрыялаў прысвечаныя праблеме «аднаўлення» Барысаглебскай (Каложскай) царквы ХІІ ст. Выпуск скадаецца з дакументальных і аналітычных матэрыялаў, фотаздымкаў.

УДК 947.6<15-20
ББК 63.3(4Беи)
ISBN 978-985-6992-09-7

Кніга ў PDF


Змест

А. Смалянчук. Прадмова .. 3

ХРАМ І ЛЮДЗІ ...5

Першыя грамадскія слуханні

«Рэканструкцыя Каложы: за ці супраць?» ... 5

Дадатак ...23

В. Гліннік, М. Цэйтліна. Загадкі гарадзенскіх фрэсак ...37

Судьба Борисоглебской (Коложской) церкви в описаниях Михаила

Кояловича и Епископа Иосифа (вторая половина ХIХ в.) ... 46

«РЭКАНСТРУКЦЫЯ» СУПРАЦЬ ГІСТОРЫІ ... 59

А. Вашкевіч. Страчаная Горадня, або хроніка «рэканструкцыі» 2008­2011 гг. ...59

А. Вашкевіч. І. Лапеха. Гродзенскі «Новы свет»: перспектывы рэнавацыі і выкарыстання ... 65

Замест помніка супермаркет? ... 81

І. Лапеха. Зялёны свет Гродна ... 87

СТАРОНКІ ГІСТОРЫІ ... 96

І. Лапеха. Спроба лакалізацыі пабудоваў Гарадніцы і Кунстава пры дапамозе планаў XVIII - першай паловы ХХ ст. ... 96

В. Саяпин. От «Пушкина» до «Зарницы». Неманское судоходство в послевоенные годы ... 103


Чарговы выпуск альманаха «Горад святога Губерта» цалкам прысвечаны праблемам «рэканструкцыі» гістарычнага цэнтра Горадні. На нашых вачах яна ператвараецца ў адміністратыўную кампанію вынішчэння таго своеасаблівага «духу горада», якім заўсёды ганарыліся яго жыхары, і які вабіў гасцей і турыстаў.

Старадаўняя Горадня з яе Каралеўскімі замкамі, Барысаглебскай (Каложскай) царквой на крутым беразе Нёмана, Фарным (паезуіцкім) касцёлам, помнікамі Гарадніцы і Новага свету - усё яшчэ застаецца ўнікальным горадам для Беларусі. Але сёння мы часцей гаворым пра рэшткі гэтай адметнасці…

І ў гэтых стратах не прыходзіцца вінаваціць «чужаземных захопнікаў» або нейкі прыродны катаклізм. Калі, зразумела, не лічыць такавым менталітэт гарадзенскіх чыноўнікаў і абласканай імі часткі мясцовай «тожэ інтэлігенцыі»...

У мінулым годзе «рэканструктары» падабраліся да Каложы. Не чакаючы вынікаў археалагічных раскопак вакол царквы і даследавання геалагічнага стану самога Каложскага плато, яны ўжо распрацавалі асновы будаўнічага праекту (архітэктар Генадзь Лаўрэцкі). Ізноў, як павялося ў горадзе над Нёманам з часоў старшыні Саўчанкі, сапраўднае абмеркаванне праекту і планаў, фактычна, адсутнічала. Між тым жыхары гораду МАЮЦЬ ПРАВА задаваць пытанні тым, хто бярэ на сябе адказнасць за будучыню Храма.

Лёс Храма - гэта цэлая эпоха беларускай мінуўшчыны, якая ўвабрала ў сябе пачаткі хрысціянства, майстэрства мясцовых дойлідаў, разбурэнні ваенных часоў, перабудовы з слядамі самых розных архітэктурных стыляў… Каложа - гэта сапраўдная энцыклапедыя гісторыі і культуры, якую мы пакуль не здольныя прачытаць. І гэты шанс мы можам страціць назаўсёды…

Але Каложскі храм - гэта не толькі гісторыя, гэта таксама сучаснасць гораду. Узнятая ўладамі праблема «рэканструкцыі» царквы і стаўленне да яе гарадзенцаў значна больш гаворыць пра горад і яго сённяшніх жыхароў, чым уся статыстыка на афіцыйных сайтах. Нашая згода (нават маўклівая!) на правядзенне працаў, якія пагражаюць Храму, - гэта пагроза храму ў нашай душы, гэта яшчэ адзін вялікі крок нашага вяртання ў страх і духоўнае рабства…

Пра гэта думалася падчас першых грамадскіх слуханняў «Рэканструкцыя Барысаглебскай (Каложскай) царквы: за ці супраць?» (23 верасня 2010 г., арганізатар Таварыства беларускай школы). Слуханні сабралі вядомых у Беларусі спецыялістаў у галіне гісторыі архітэктуры, археалогіі, аховы помнікаў, якія давалі ацэнку праекту Г.Лаўрэцкага, казалі пра праблемы яго рэалізацыі і адказвалі на пытанні зацікаленых гарадзенцаў. На жаль, «адказныя чыноўнікі» і прадстаўнікі Інстытута «Гроднаграмадзянпраект» (дырэктар Уладзімір Дзяшко) сярод удзельнікаў Слуханняў не былі заўважаныя…

Па вынікам Слуханняў можна было б паўтарыць словы Мітрапаліта Літоўскага Іосіфа (1889): «Умели наши предки строить домы Божия, да не умели потомки сохранить их».

Альманах пазнаёміць вас з меркаваннямі экспертаў і дапаможа больш глыбока зразумець не толькі праблему Каложы, але таксама лёс усёй гістарычнай Горадні ў перыяд «рэканструкцыі».

У прыватнасці, чытач убачыць фотаздымкі будынкаў, знішчаных пасля 2008 г. Таксама публікуюцца матэрыялы, прысвечаныя рэнавацыі і выкарыстанню вядомых гістарычных мясцовасцяў горада «Новы свет» і «Гарадніца», лёсу вайсковай казармы пачатку ХХ ст. (ул. Перамогі), стану дрэваў каштоўных гатункаў…

Горадня - наш агульны дом, і нельга дапускаць яго разбурэння!

Грамадская актыўнасць і неабыякавасць гарадзенцаў яшчэ можа спыніць той чыноўны і будаўнічы «беспредел», што адбываецца на нашых вачах. Урэшце, кожны гарадзенец піша гісторыю свайго гораду, у тым ліку і Ты…

Алесь Смалянчук

 
Top
[Home] [Library] [Maps] [Collections] [Memoirs] [Genealogy] [Ziemia lidzka] [Наша Cлова] [Лідскі летапісец]
Web-master: Leon
© Pawet 1999-2009
PaWetCMS® by NOX